قامت خمیده صنعت کاشی و سرامیک در ایران

سفالگری از جمله باستانی ترین هنرهای بشری و سر منشاء هنر تولید کاشی و سرامیک است که نخستین آثار این هنر به حدود 10 هزار سال قبل از میلاد می رسد و به صورت گل نپخته بوده و آثار نخستین کوره های پخت سفال به حدود شش هزار سال قبل از میلاد بر می گردد.

بعد از طلوع اسلام و تشویق استفاده از ظروف سفالی و سرامیکی بجای ظروف فلزی ، طلا و نقره صنعت سفالگری رشد تازه ای یافت و از صنعت سفالگری و کاشی سازی برای آرایش محراب مساجد، ضد آب کردن دیوار حمام ها، ایجاد حوض، آب نما، ظروف ، خمره ، کوزه و همینطور شیب بندی بام ها استفاده می شد، واژه سرامیک از زبان یونانی گرفته شده و به معنی سفال یا گل نپخته است.

سیاست گذاری های صنعتی قبل از انقلاب اسلامی در قالب برنامه های پنج ساله توسعه و به موازات آن ایجاد زیر ساخت های لازم در ابتدای دهه 30 به گونه ای شکل گرفت که سرمایه های حاصل از بخش تجاری کشور به مسر ایجاد واحدهای کوچک و بزرگ صنعتی و تولید هدایت شود با پشت سرگذاشتن التهابات ناشی از انقلاب اسلامی سیاست گذاری صنعتی کشور بر اساس رویکرد خودکفایی در تولید بجای واردات شکل گرفت، تاثیر این سیاست گذاری در صنعت کاشی کشور در احداث واحدهای جدید و توسعه کارخانجات احداث شده نمایان شد.

در سال 1365 با نظارت وزارت صنایع با خرید انبوه برای تعداد 10 واحد تولید کاشی شامل 4 واحد کاشی کف هر کدام با ظرفیت اولیه 750 هزار متر مربع و شش واحد کاشی دیوار هر یک با ظرفیت اولیه 5.1 میلیون متر مربع گشایش اعتبار شد.

به دلیل پایان یافتن جنگ تحمیلی و تثبیت شرایط داخلی و رونق گرفتن صنایع به ویژه صنایع ساختمانی و نیاز روز افزون به مصالح ساختمانی از جمله کاشی و سرامیک روند سرمایه گذاری و رشد صنعت کاشی و سرامیک با شتاب بیشتری ادامه یافت و با ورود تدریجی محصولات واحدهای جدید الاحداث به بازار داخلی و تامین کامل نیازهای بازار بخشی از آن نیز روانه بازارهای بین المللی شد.

با تصویب برنامه سوم توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و ایجاد تسهیلات برای سرمایه گذاری و تشکیل صندوق ارزی هجوم سرمایه گذاران برای احداث واحدهای جدید با صدور سهل و آسان موافقت اصولی و پرداخت تسهیلات به وسیله شبکه بانکی کشور آغاز شد به طوری که در مدت دو سال بیش از 500 میلیون متر مربع موافقت اصولی صادر گردید و بیش از 220 میلیون آن وارد فاز اجرایی شد.

محمد روشنفکر فلاح رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی تولید کنندگان کاشی و سرامیک کشور در این زمینه به رادیو اقتصاد گفت: نخستین کارخانه کاشی و سرامیک در سال 1339 در تهران افتتاح شد که ظرفیت اولیه این واحد تولیدی 500 هزار متر مربع انواع کاشی دیوار در سال بوده است.

وی افزود: از سال1339 تا 1357 میزان تولید کاشی در کشور 17 میلیون متر مربع بوده است.

وی گفت: در حال حاضر بیش از 700 میلیون متر مربع ماشین آلات نصب شده صنعت کاشی و سرامیک در کشور وجود دارد.

رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی تولید کنندگان کاشی و سرامیک کشور افزود: سال های گذشته تولید کاشی و سرامیک در ایران به دلیل رشد یا رکود اقتصادی نوسانات زیادی به خود دیده و افت و خیزهای زیادی را تجربه کرده است.

وی خاطر نشان کرد : متاسفانه صنعت کاشی و سرامیک ایران امروز در محاصره مشکلات متعدد قامت خم کرده است.

روشنفکر اذعان کرد : مصائب و مشکلاتی که صنعت کاشی و سرامیک طی سالیان گذشته تا به امروز داشته نه از نظر شکلی نه از نظر مالی هیچ فرقی نکرده است بنابراین رونمایی مسائل و مشکلات گره ای از صنعت کاشی و سرامیک ایران باز نخواهد کرد.

وی اظهار داشت: اگر صنعت کاشی و سرامیک در مسیر درست قرار گیرد 50 درصد از مسائل و مشکلات آن برطرف خواهد شد متاسفانه طی دهه های گذشته این صنعت نتوانسته در مسیر درست خود قرار گیرد.

روشنفکر فلاح در ادامه به بحث ارتباط بین صنعت و دانشگاه هم اشاره کرد و افزود: تاکنون پیوند بین صنعت و دانشگاه در حوزه کاشی و سرامیک نمود واقعی نداشته است علی رغم اینکه این موضوع در تمامی کنگره ها، سخنرانی ها و ... بیان و تاکید می شود.

وی یادآورشد: این ارتباط تاکنون به شکل واقعی در صنعت بصورت عام و صنعت کاشی و سرامیک بصورت خاص برقرار نشده و در حد شعار باقی مانده است. 

حسین سرپولکی عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران نیز در مصاحبه با رادیو اقتصاد گفت: توجه به پرورش نیروهای تخصصی و تربیت یافته برای توسعه صنعت در برنامه های مختلف آموزش عالی کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی به وضوح دیده می شود.

وی افزود: برای نخستین بار در سال 61 رشته ای تحت عنوان مهندسی سرامیک دردانشگاه علم و صنعت ایران راه اندازی شد از سال 61 تاکنون بیش از 20 واحد دانشگاهی و مرکز پژوهشی در کشور با هدف تربیت نیروهای متخصص در این حوزه ایجاد شده است.

عضو انجمن علمی سرامیک گفت: با توجه به فراز و فرودهای که صنعت کاشی و سرامیک در کشور داشته به لحاظ نیروهای تخصصی تربیت یافته به خوبی توانسته در حوزه تولید و مدیریت حضور پیدا کنند و نقش آفرین باشند.

وی در ادامه با اشاره به این جمله که " فقر ارتباط مناسب بین دانشگاه و صنعت همواره یکی از دغدغه های جدی در کشور بوده است" ، افزود: خوشبختانه واحدهای دانشگاهی کشور به ویژه رشته سرامیک امروز ارتباط نزدیکی با کارخانجات تولیدی، انجمن های علمی و صنفی دارد.

سرپولکی خاطرنشان کرد: تحولات اخیری که منجر به فراز و فرود در صنعت کاشی شده است در بخش نیروی انسانی تاثیر خاصی نداشته، همچنان نیروی انسانی در حال رشد و تبلور در بخش صنعت و علم است و آمادگی دارد در صنعت حضور داشته باشد.

وی اظهار داشت : مشکلات خاصی که این صنعت هم اکنون با آن دست و پنجه نرم می کند نتیجه و عقبه برنامه ریزی ها در سالیان گذشته است به عبارتی صنعت کاشی و سرامیک وارث برخی موانع و مشکلاتی است که از گذشته به ارث برده و مربوط به امروز نیست.

عضو گروه مهندسی سرامیک دانشگاه علم و صنعت ایران یادآورشد: چرخ صنعت کاشی و سرامیک کشور امروز کندتر از همیشه می چرخد از اینرو می طلبد دولت در این زمینه توجهی جدی داشته باشد.